मशीन घ्या, कच्चा माल घ्या आणि तयार माल आम्हीच खरेदी करू…

पण थांबा! व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी या गोष्टी नक्की तपासा.

काही दिवसांपूर्वी नांदेडहून काही व्यक्ती आम्हाला भेटण्यासाठी आल्या होत्या.त्यांनी साधारण तीन-चार महिन्यांपूर्वी एका कंपनीकडून अगरबत्ती बनवण्याची मशीन खरेदी केली होती. मशीन विकणाऱ्या कंपनीने त्यांना एक आकर्षक आश्वासन दिले होते—“मशीन आमच्याकडून घ्या, कच्चा माल आम्ही देऊ आणि तुम्ही तयार केलेला मालही आम्हीच तुमच्याकडून खरेदी करू.”सुरुवातीचे दोन-तीन महिने सर्व काही व्यवस्थित चालले.कच्चा माल मिळत होता. उत्पादन होत होते. तयार मालही संबंधित कंपनी घेत होती.

पण त्यानंतर अचानक त्या कंपनीकडून प्रतिसाद मिळणे कमी झाले… आणि काही काळानंतर संपर्कच बंद झाला.आज परिस्थिती अशी आहे की मशीन आहे, कच्चा माल आहे, तयार माल आहे; पण पुढे काय करायचे हे समोर दिसत नाही. त्यांच्या म्हणण्यानुसार काही पैसेदेखील तिथे अडकून पडले आहेत.याच कारणासाठी ते नांदेडहून थेट आमच्याकडे आले होते.त्यांचा प्रश्न होता—“TradeExperts मध्ये आमच्या उत्पादनाचे मार्केटिंग करण्यासाठी काही मदत मिळू शकेल का? आणि हा व्यवसाय पुन्हा सुरू करण्यासाठी आम्हाला काही मार्गदर्शन मिळेल का?”त्यांना udyog manthan मधील एका व्यक्तीने आमच्याकडे संदर्भ देऊन आणले होते.

या घटनेतून एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न प्रत्येक नवउद्योजकाने स्वतःला विचारायला हवा.—फक्त “माल आम्ही विकत घेऊ” या आश्वासनावर व्यवसाय सुरू करू नका!

आज अनेक छोट्या उद्योगांमध्ये एक मॉडेल पाहायला मिळते—“तुम्ही आमच्याकडून मशीन घ्या.”“कच्चा माल आमच्याकडून घ्या.”“तयार माल आम्हालाच परत विकायचा.”ऐकायला ही संपूर्ण व्यवस्था खूप सोपी आणि आकर्षक वाटते.कारण उद्योजकाला वाटते—«मशीनची व्यवस्था झाली, कच्च्या मालाची चिंता नाही आणि तयार माल विकण्यासाठी मार्केट शोधण्याचीही गरज नाही.

»पण कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी या संपूर्ण साखळीची स्वतंत्रपणे तपासणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.कारण व्यवसायात केवळ मशीन असणे पुरेसे नसते.मार्केट, ग्राहक, विक्रीची व्यवस्था, कॅश फ्लो, कच्च्या मालाचा पुरवठा, तयार मालाची विक्री आणि पर्यायी बाजारपेठ — या प्रत्येक गोष्टीचा विचार करावा लागतो.

—१. “माल आम्हीच खरेदी करू” — हे लिखित आणि व्यवहार्य आहे का?कोणीतरी तयार माल खरेदी करण्याचे आश्वासन देत असेल, तर केवळ बोलण्यावर विश्वास ठेवू नका.कंपनीची माहिती तपासा.त्यांचा व्यवसाय किती काळापासून आहे?त्यांची प्रत्यक्ष उत्पादन आणि खरेदी क्षमता किती आहे?पूर्वी त्यांनी इतर उद्योजकांकडून माल खरेदी केला आहे का?करारामध्ये नेमक्या कोणत्या अटी आहेत?पेमेंट किती दिवसांत होणार आहे?मालाचा दर्जा कोण ठरवणार?कंपनीने माल घेण्यास नकार दिल्यास तुमच्याकडे पर्याय काय आहे?प्रत्येक गोष्ट स्पष्ट आणि शक्यतो लिखित स्वरूपात समजून घ्या.

—२. मशीन विकणारी व्यक्तीच कच्चा माल देणार आणि तयार मालही विकत घेणार?इथे विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.सर्वच व्यवहार चुकीचे असतात असे नाही. काही कंपन्या प्रत्यक्षात व्यवस्थित contract manufacturing / buy-back / franchise-type business models चालवत असू शकतात.पण अशा मॉडेलमध्ये प्रवेश करण्यापूर्वी कंपनीची व्यवसाय क्षमता आणि संपूर्ण व्यवहाराची रचना स्वतंत्रपणे तपासणे महत्त्वाचे आहे.एक साधा प्रश्न स्वतःला विचारा—“समोरची कंपनी उद्या माझ्याकडून माल घेणार नसेल, तर मी हा व्यवसाय स्वतःच्या ताकदीवर चालवू शकतो का?”जर या प्रश्नाचे उत्तर “नाही” असेल, तर धोका समजून घेणे गरजेचे आहे.

—३. कंपनीवर १००% अवलंबून राहू नकासमजा तुम्हाला एखादी चांगली संधी मिळाली.कंपनीने मशीन दिली.कच्चा माल दिला.सुरुवातीला तयार मालही खरेदी केला.तरीसुद्धा तुमचे स्वतःचे मार्केट उभे करण्याचे काम पहिल्या दिवसापासून सुरू करा.काही ग्राहक स्वतः तयार करा.स्वतःचे distributors शोधा.स्थानिक बाजारपेठ तपासा.ऑनलाइन विक्रीची शक्यता तपासा.B2B ग्राहक शोधा.तुमच्या उत्पादनाची स्वतंत्र ओळख निर्माण करा.कारण उद्योजक म्हणून तुमची खरी ताकद फक्त मशीनमध्ये नसते—तुमची खरी ताकद तुमच्या मार्केटमध्ये असते.

—४. “मार्केट तयार आहे” आणि “माझा ग्राहक तयार आहे” यात फरक आहे!एखादा विक्रेता तुम्हाला सांगतो—“या उत्पादनाला खूप मार्केट आहे.”हे ऐकून लगेच व्यवसाय सुरू करू नका.त्याऐवजी प्रश्न विचारा—माझ्या उत्पादनाचा ग्राहक कोण?तो कुठे आहे?तो किती किंमतीला माल घेईल?स्पर्धक कोण आहेत?माझा नफा किती राहील?महिन्याला किती उत्पादन विकले पाहिजे?विक्रीसाठी मला किती खर्च करावा लागेल?ही गणिते स्पष्ट झाल्यानंतरच व्यवसायात प्रवेश करण्याचा निर्णय घ्या.

—५. मशीन खरेदी करण्यापूर्वी “बिझनेस मॉडेल” खरेदी करा!अनेकदा नवउद्योजकांची पहिली उत्सुकता असते—“मशीन कितीला येते?”पण पहिला प्रश्न हा नसावा.पहिला प्रश्न असायला हवा

«“ही मशीन घेतल्यानंतर माझा व्यवसाय पैसे कसे कमावणार?”

मशीनची किंमत, उत्पादन क्षमता, कच्च्या मालाचा खर्च, मजुरी, वीज, पॅकेजिंग, वाहतूक, मार्केटिंग, विक्री किंमत, नफा आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ग्राहक — या सर्वांचा विचार करा.—व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी स्वतःला हे ७ प्रश्न विचारा

१. या उत्पादनाला प्रत्यक्ष ग्राहक कोण आहे?

२. कंपनीने माल खरेदी केला नाही तर मी कुठे विकणार?

३. माझ्याकडे स्वतःची विक्री व्यवस्था तयार करण्याची क्षमता आहे का?

४. मशीन, कच्चा माल आणि कंपनीची पार्श्वभूमी मी तपासली आहे का?

५. करारातील सर्व अटी मला स्पष्टपणे समजल्या आहेत का?

६. माझे संपूर्ण भांडवल एकाच कंपनीवर अवलंबून तर राहणार नाही ना?

७. उद्या कंपनीशी संपर्क तुटला तरी माझा व्यवसाय सुरू राहू शकतो का?जर या प्रश्नांची समाधानकारक उत्तरे तुमच्याकडे नसतील, तर व्यवसाय सुरू करण्याची घाई करू नका.—Motivation पुरेसे नाही… Business Understanding गरजेची आहे!एखादा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रेरणा असणे चांगली गोष्ट आहे.पण केवळ प्रेरणेवर व्यवसाय उभा राहत नाही.व्यवसायासाठी योग्य संधीची निवड, बाजारपेठेचा अभ्यास, आर्थिक गणित, उत्पादन क्षमता, विक्री व्यवस्था, जोखीम आणि स्वतःची पात्रता — या सर्वांचा विचार आवश्यक आहे.

“कोणी तरी माझा माल विकत घेणार आहे.”या एका वाक्यावर विश्वास ठेवून आपण लाखो रुपयांची मशीन घेतो, कर्ज काढतो, उत्पादन सुरू करतो आणि नंतर एखादी परिस्थिती बदलली की संपूर्ण व्यवसाय अडचणीत येऊ शकतो

म्हणूनच—व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी व्यवसाय समजून घ्या.—चावडीमध्ये याच गोष्टींवर Training आणि Consultancy का केली जाते?चावडीचा उद्देश केवळ लोकांना “व्यवसाय सुरू करा” असे सांगणे नाही.तर—“तुमच्यासाठी योग्य व्यवसाय कोणता?”“तो व्यवसाय निवडण्यापूर्वी कोणते Parameters तपासायचे?”“मार्केट किती आहे?”“ग्राहक कोण आहे?”“Investment किती लागेल?”“Risk कुठे आहे?”“Marketing कसे करायचे?”“Business Model काय आहे?”या सर्व प्रश्नांचा विचार करून जाणीवपूर्वक आणि माहितीच्या आधारावर व्यवसायाची निवड कशी करायची, यासाठी Training आणि Consultancy केली जाते.

—एक गोष्ट लक्षात ठेवा…कोणीतरी मशीन विकत आहे म्हणून ती मशीन तुमच्यासाठी योग्य असेलच असे नाही.कोणीतरी कच्चा माल देत आहे म्हणून तो पुरवठा कायम राहीलच असे नाही.कोणीतरी तुमचा माल विकत घेण्याचे सांगत आहे म्हणून तुमचा व्यवसाय सुरक्षित झाला असे नाही.

आणि सर्वात महत्त्वाचे—तुमचा व्यवसाय तुमच्या स्वतःच्या मार्केटवर उभा करा; फक्त दुसऱ्या कंपनीच्या आश्वासनावर नाही.आज नांदेडहून आलेल्या त्या उद्योजकांचा अनुभव आपल्यासाठी एक शिकवण आहे.ही घटना कोणत्याही एका कंपनीविषयी निष्कर्ष काढण्यासाठी नाही.तर प्रत्येक नवउद्योजकाने व्यवसायात प्रवेश करण्यापूर्वी योग्य तपासणी करावी, करार समजून घ्यावा आणि पर्यायी बाजारपेठ तयार ठेवावी, यासाठी हा अनुभव शेअर करत आहोत.तुम्ही स्वतः उद्योजक असाल किंवा तुमच्या मित्रपरिवारातील कोणी नवीन व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करत असेल, तर हा संदेश त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा.कारण

—व्यवसायात संधी महत्त्वाची आहे; पण संधीपेक्षा योग्य निर्णय अधिक महत्त्वाचा आहे.विचार करा. तपासा. समजून घ्या. मगच गुंतवणूक करा.

चावडी

अमित मखरे